TEKLA STRUCTURES'DA SHOP DRAWING ÜRETİM AKIŞINI YÖNETMEK

CNC bant testereye ilk profil sürüldü, makine durdu — DSTV dosyasında flanş üzerindeki delik koordinatı eksende kaymış. Tekla içinde mark doğru, pafta doğru, ama makinaya giden NC dosyasında delik bilgisi web ile flanş arasında karıştı. Çelik atölyesinde bu tarz hata genelde model değil iş paketi teslim disiplini meselesidir. Shop drawing üretiminde pafta yalnızca yarı yarıya iştir; geri kalan yarı NC, MIS listeleri ve revize edilmiş malzeme akışıdır.

Bu yazı mühendislik ofisinden başlayıp imalathaneye ve oradan sahaya uzanan üretim akışını teknik tarafından ele alıyor. Detaylandırma tamamlandıktan sonra hangi çıktılar hangi sırada üretilmeli, fabrikasyon ekipmanına ne formatta veri gitmeli, TS-EN 1090 yürütme sınıflarında hangi kayıtlar zorunlu — bunları somutlamayı amaçlıyoruz.

İŞ PAKETİ KAVRAMI

Türk çelik konstrüksiyon ekosisteminde proje üç bacak üzerinde yürür: mühendislik ofisi, imalathane ve şantiye. Mühendislik ofisi Tekla'da modeller; imalathane kesim, delme, kaynak yapar; şantiye monte eder. Bu üç bacak arasındaki köprü tek pafta değil — pafta seti + NC dosyaları + malzeme listesi + boyama planı + revizyon notu içeren bir iş paketidir.

İş paketi tek parçada teslim edilmezse atölyede aksama olur. Pafta gelir, NC gelmez; pratisyen operatör ölçüleri pafta üzerinden okuyup elle delik açar. Hata oranı yükselir. Veya NC gelir, malzeme listesi yanlış; ambar yanlış profili keser, depo karışır.

Üretici dokümantasyonundaki ürün referansı dosya formatlarını ve menü yapısını gösterir, ama paketin nasıl tutulacağı şirket disiplinine kalır. Tipik bir paket şu kalemleri içerir:

• Assembly Drawing seti (PDF + DWG) — bir B-204 montajının tüm parça etiketleri
• Single Part Drawing seti — kesilecek her plaka ve profilin imalat resmi
• NC dosyaları (.nc1 uzantısı, DSTV formatı) — CNC delik-kesim makinaları için
• MIS list (.xsr) — malzeme yönetim sistemi okumalı liste
• Bill of Materials (BoM) — ağırlık, uzunluk, miktar tablosu
• Revizyon notu ve Document Manager bağlantısı

DETAYLANDIRMA BİTTİ — SIRADAKİ ADIM HANGİSİ?

Tekla'da modeli kapatmak ile atölyeye paket göndermek arasında genelde altı eşik vardır. Bu sıralamanın bozulması en sık karşılaşılan hatadır; örneğin numbering çalıştırılmadan drawing üretilirse mark'lar eski kalır ve pafta üzerindeki numara ile gerçek parça çelişir.

Standart sıra şu şekildedir:

1. Clash check ve connection control: Çelik çelik çakışma, bağlantı bayrak rengi (yeşil olmalı), bulon sıkma ulaşımı kontrolü
2. Numbering: Drawings & reports → Numbering → Number modified objects
3. Drawing master üzerinden GA, Assembly, Single Part, Cast Unit drawing'leri üretme
4. NC export: File → Export → NC files dialogundan DSTV (.nc1) üretimi
5. MIS list export ve BoM raporları
6. Document Manager üzerinden iş paketinin paketlenmesi ve atölyeye teslim

Detaylandırma ekibine ilk olarak öğretilen şey bu sıranın değişmediğidir. Numbering bozuksa drawing'ler çöp; drawing'ler eskıysa NC çelişkili; NC çelişkili ise atölyede makine durur.

HANGİ DRAWING TİPİ NE İŞE YARAR?

Tekla'nın Master Drawing Catalog'u beş temel drawing tipi tanır. Her birinin atölyedeki ve sahadaki muhatabı farklıdır; doğru drawing yanlış muhataba giderse iş paketi yanlış okunur.

General Arrangement (GA)

Aks-grid, kotlar, eleman yerleşimi, montaj sırası. Saha montaj şefi için. A1 veya daha büyük formatta basılır, vinç operatörü ve montaj ekibi paftaya kuş bakışı bakar.

Assembly Drawing

Bir montaj birimi (örn. kolon + alın levhası + stiffener + base plate) tek paftada — parça etiketleri, bulon listesi, kaynak sembolleri (EN ISO 2553), toplam ağırlık, boya alanı. Atölyede montajı yapan kaynakçı için ana referanstır.

Single Part Drawing

Tek bir plaka, profil veya kesim parçasının imalat resmi. CNC operatörü pafta üzerinden ölçü teyit eder, NC dosyası ile karşılaştırır. Tutarsızlık varsa makineye sürmez, mühendisliğe geri döner.

Cast Unit Drawing

Karma yapı veya prefabrik beton projelerinde ankraj plakası + embed plate + donatı yerleşimini gösterir. Türk yapı sektöründe karma yapı çalışan firmalar bunu sıklıkla kullanır; sadece çelik üreten atölyeler genelde kullanmaz.

Multidrawing

Birden fazla benzer assembly'yi tek pafta üzerinde toparlar. Örneğin 40 adet aynı tip purlin'in tümü tek A1 paftada görüntülenir. Kağıt tasarrufu sağlar ama atölyede kafa karıştırabilir; sadece gerçekten benzer parçalar için kullanılır.

NC DOSYASI VE DSTV FORMATI

NC (Numerical Control) dosyaları, Tekla modelinden CNC delik-kesim hattına geometrik bilgi taşır. Tekla varsayılan olarak DSTV (Deutscher Stahlbau-Verband) standardında üretir; uzantı .nc1'dir. Hemen her endüstriyel CNC makinesi (Peddinghaus, Voortman, Ficep, Kaltenbach) DSTV okur — endüstri lingua franca'sıdır.

NC dosyası üretmek için akış şu şekildedir:

1. File > Export > NC files dialogunu aç
2. Files and part selection sekmesinden hedef klasör, uzantı (.nc1), maks dosya boyutu belirlenir
3. Holes and cuts sekmesinden delik flanş mesafesi, slot davranışı, iç köşe geometrisi kalibre edilir
4. Hard stamp ile parça yüzeyine vurulacak mark bilgisi (assembly + part) ayarlanır
5. Pop-marks (montaj konumu işaret delikleri) ve contour marking (punch veya powder ile çevre çizgisi) ayrı çıktı olarak işaretlenir
6. Export edilir; her parça kendi .nc1 dosyasına gider

Pop-mark ayarı atölyedeki kaynak süresini doğrudan etkiler. İyi yerleştirilmiş pop-mark'lar montajda parça konumlama hızını ikiye katlar; kötü yerleştirilmişse kaynakçı her parça için ölçü alır.

MIS LİSTE FABRİKASYON YAZILIMIYLA NASIL ENTEGRE EDİLİR?

NC dosyası geometriyi taşır; MIS (Manufacturing Information System) list ise stok takibi ve iş emri için gerekli adet, ağırlık, uzunluk, malzeme grade bilgilerini taşır. Tekla bu dosyayı DSTV-MIS standardında .xsr uzantısıyla üretir. Export dialogunda üç seçenek vardır:

• Sadece DSTV (.nc1) — makineye doğrudan
• Sadece MIS (.xsr) — ERP/MIS yazılımı için
• Combined — MIS içine gömülü DSTV (tek dosyada hem makine hem stok)

Türk imalathaneleri büyüklüğe göre üç farklı pattern izler. Küçük atölye sadece .nc1 kullanır, malzemeyi Excel'de takip eder. Orta ölçekli imalathane .nc1 + .xsr ayrı yollar; MIS yazılımı (örn. Tekla PowerFab, Steel Projects PLM, FabTrol) atölye iş emrini bu dosyadan üretir. Büyük entegre tesis combined formatı tercih eder, tek dosya hem CNC'ye hem MIS'e gider.

Atölye ekipman parkı pattern'i belirler. Tekla Structures eğitiminin ileri modüllerinde DSTV-MIS akışı somut bir atölye senaryosu üzerinden kurulur ve operatör tarafından okunan dosyanın model tarafındaki UDA'ya nasıl bağlandığı gösterilir.

TS-EN 1090 EXC SINIFLARI NEYİ DEĞİŞTİRİR?

Türkiye'de çelik konstrüksiyon imalatı TS-EN 1090-2 standardına tabidir. Standart EXC1, EXC2, EXC3, EXC4 olmak üzere dört yürütme sınıfı (Execution Class) tanır. Sınıf yükseldikçe kayıt zorunluluğu artar.

EXC2 ve üzeri sınıflarda her parçanın izlenebilir olması gerekir: hangi malzeme partisinden geldiği, hangi kesim hattında işlendiği, hangi kaynakçı tarafından kaynaklandığı. Tekla tarafında bu bilgi UDA (User Defined Attribute) alanlarında tutulur ve hard stamp ile parça yüzeyine vurularak izlenebilirlik fiziksel hale gelir. Mark vurulmamış parça EXC3 denetiminde reddedilir.

NUMBERING KONTROL VE FAMILY NUMBERING

Numbering ayarları Drawings & reports > Numbering > Numbering settings altında proje başında sabitlenir. Üç ayar atölye hayatını doğrudan etkiler:

• Numbering series: Prefix ve başlangıç sayısı (örn. ana kiriş B-201'den başlasın)
• Compare properties: Hangi özellik aynıysa parça aynı mark'ı alır (profil, malzeme, uzunluk, delik deseni)
• Family numbers: Aynı seri içinde benzer parçaları gruplama — özellikle prefabrik beton imalatında aynı kalıba dökülecek elemanları toplar

Family numbering Türk prefabrik tesisleri için kritik. Bir günde 40 farklı cast unit dökmek yerine 8 family altında her birinden 5 adet dökmek kalıp değişim süresini azaltır. Tekla family numbering ile bu gruplamayı otomatik yapar — Compare sekmesinde geometrik özellikler eşleşen elemanlar aynı family koduna girer.

Numbering çalıştırırken bir disiplin: küçük modifikasyon (örn. bir bulon eklemek) tüm assembly'i yeniden numaralandırabilir. Modify numbering control ile aynı geometriye sahip parçaların mark'ını korumak alışkanlık olmalı. Daha önce atölyeye gönderilmiş B-101 yeni numbering sonrasında B-103 olursa atölyedeki belge düzeni karışır.

IFC ÇIKTI KOORDİNASYONA NASIL DAHİL OLUR?

Atölyeye giden iş paketinin paraleli olarak mimari, mekanik ve elektrik ekiplere IFC paketi gider. IFC çıktısı shop drawing'in sıkı kardeşidir; aynı modelden farklı bir formata türer ve farklı paydaşa hizmet eder. File > Export > IFC dialogunda iki kritik karar verilir:

1. Şema seçimi: IFC2x3 hâlâ yaygın, IFC4 daha zengin. Koordinasyon ekibinin viewer'ı (Solibri, BIMcollab Zoom, Trimble Connect) hangisini tam destekliyorsa onu seç
2. Property set seçimi: Tekla varsayılan PSet'leri çoğu için yeterli; özel UDA'lar için additional PSet tanımı yapılır

Saha ekibi clash report yazarken çelik elemanın mark'ını görmek ister — bu bilgi IFC içinde Pset_Tekla veya kendi tanımladığınız PSet altından gelir. Mark gelmiyorsa property mapping ayarına geri dönülür.

REVİZYON VE DOCUMENT MANAGER

İlk paket asla son paket değildir. Saha ölçüsü, mimari değişiklik, kullanıcı talebi — proje yaşadıkça revizyon kaçınılmazdır. Tekla Document Manager (eski Drawing List) drawing'ler, NC dosyaları ve raporları tek panelden yönetir. Her revizyonda şu disiplin kurulur:

• Pafta üzerinde rev triangle (Δ A, Δ B) konulur
• Title block içindeki rev tablosuna tarih ve değişiklik notu yazılır
• NC dosyası yeniden export edilir (geometride değişiklik varsa)
• Eski rev klasörüne taşınır, yeni rev ayrı klasöre çıkar (üst yazma yok)
• Document Manager'da status değişir: Issued → Superseded

PDF dağıtım klasörü yapısı kritik: Rev_A/, Rev_B/ şeklinde ayrı dizinler. Atölye operatörü her zaman en son dizine bakar; eskileri arşiv klasöründe kalır. Bu disiplin kurulmazsa aynı parça iki kez kesilir, biri çöpe gider.

Shop drawing üretimi Tekla'da modelin değil sürecin işidir. Detaylandırma, numbering disiplini, drawing kataloğu, NC export, MIS entegrasyonu ve revizyon kontrolü — bu altılı oturduğunda iş paketi atölyeye tek seferde gider, makine durmaz, sahaya doğru parça doğru numarayla iner.