CAD PROGRAMLARI

İstanbul'da bir mimari ofiste Revit ekibi BIM modeli kurarken, aynı saatte Kocaeli'nde bir makine firmasında SolidWorks'te dişli kutusu tasarlanıyor, Ankara'daki bir büyükşehir belediyesinde ArcGIS Pro üzerinde altyapı haritası güncelleniyor, Bursa'da bir elektrik panocusu EPLAN ile şema çiziyor. Hepsinin ortak adı "CAD programı"; ama dördü birbirine değil, kendi alt dünyalarına bakıyor.

"En iyi CAD programı hangisi?" sorusunun cevabı yok — çünkü soru yanlış kurulu. Doğru soru "hangi iş için hangi CAD ailesi" şeklindedir. Bu yazı, CAD'i tek bir araç olarak değil, alt disiplinlere ayrılmış bir ekosistem olarak ele alıyor: 2D, mekanik 3D, mimari BIM, GIS, elektrik, açık kaynak. Her ailenin kendi mantığı, dosya formatı ve Türkiye'deki kullanım yoğunluğu farklı. Genel kavramsal çerçeve için bilgisayar destekli tasarım üzerine kapsamlı kaynak başlangıç olarak yeterli teorik zemin sunar.

CAD Aileleri Hangi Disiplinlere Ayrışır?

CAD yazılımları işin yapısına göre altı ana aileye ayrışır. Sınırlar yer yer bulanır — Revit hem BIM hem 3D modelleyici, Rhinoceros hem mimari hem endüstriyel tasarım — ama tipik bir ofiste hangi yazılımın hangi işe çağrıldığı bellidir.

• Genel 2D CAD: AutoCAD, DraftSight, BricsCAD, ZWCAD, LibreCAD. Çizgi, blok, katman, ölçü. Türkiye'de belediye onayları, kamu paftaları, tesisat planları hâlâ DWG bekler.
• Mimari BIM: Revit, ArchiCAD, Allplan, Vectorworks. Duvar, kapı, pencere "akıllı nesne"; metraj ve kesit otomatik üretilir. Hastane, AVM, metro istasyonu gibi karmaşık projelerde standart.
• Mekanik 3D (MCAD): SolidWorks, Inventor, CATIA, Creo, Siemens NX, Solid Edge, Onshape. Parça-montaj-teknik resim üçlüsü, parametrik feature-based modelleme.
• İnşaat mühendisliği ve yapısal: Tekla Structures (çelik detay), SAP2000, ETABS, Sta4cad (statik hesap). Detay ve analiz birlikte yürür.
• CBS / GIS CAD: ArcGIS Pro, MicroStation, AutoCAD Map 3D, QGIS. Koordinatlı veri, kadastro, altyapı, ulaşım planlaması.
• Elektrik / elektronik (ECAD): EPLAN Electric P8, AutoCAD Electrical, Altium Designer, KiCad, Autodesk Fusion Electronics. Pano şeması, PCB tasarımı, kablo sistemleri.

Bunlara yandan eşlik eden bir aile daha var: görselleştirme. SketchUp, 3ds Max, Rhinoceros, Blender, Cinema 4D, Twinmotion, Enscape, V-Ray, Corona — CAD'den çıkan modeli sunum, render ya da animasyona dönüştürür. Birçok proje bu altı + görselleştirme ailesinden 3-4 yazılımı paralel kullanır.

AutoCAD'in Hâkimiyeti Neden Hâlâ Sürüyor?

AutoCAD 1982'de tanıtıldığında, CAD ana çerçeve makinelerden masaüstüne ilk kez indi. Bugün hâlâ Türkiye'deki kamu yapı işleri tesliminin fiili standardı. Belediye imar müdürlüklerine sunulan mimari onay paftaları, elektrik mühendisi'nin tesisat şemaları, peyzaj mimarının vaziyet planları — hepsi DWG ister. Bu sebeple BIM yazılımı kullanan bir ofis bile masasında AutoCAD'i açık tutar; sonunda paftalar AutoCAD üzerinden imzalanıp teslim edilir.

AutoCAD pahalı bir yazılım — Türkiye fiyatları yıllık abonelikte yaklaşık 90-100 bin TL bandında. Bu sebeple alternatif arayışı yaygın: BricsCAD ve ZWCAD aynı DWG formatını destekleyen, AutoCAD'in komut yapısını taklit eden çözümler. Tek seferlik lisans modeli sundukları için tek başına çalışan mimar ve mühendisler için daha cazip. DraftSight (Dassault Systèmes) ücretsiz başlayan ama profesyonel kullanım için Premium sürüm gerektiren bir alternatif. LibreCAD ise tamamen açık kaynak; basit 2D işler için yeterli ama büyük proje akışı kaldırmaz.

Türk üniversitelerinin mühendislik fakültelerinde "Teknik Resim" ve "Bilgisayar Destekli Tasarım" dersleri hâlâ AutoCAD üzerinden yürür. MEB mesleki teknik anadolu liselerinde Makine ve İnşaat bölümlerinde 11-12. sınıflarda CAD müfredatı genelde AutoCAD'le başlar; öğrenci sürümü ücretsiz olduğu için ders pratiği için sorun çıkmaz.

Mimari BIM Tarafı

Mimar bir öğrenci 2020'lerden itibaren Revit ya da ArchiCAD öğrenmeden mezun olmuyor. BIM (Building Information Modeling) artık seçenek değil, sektör dayatması. 2020'de yayımlanan ve 2022'de güncellenen TS EN ISO 19650 standardı kamu projelerinde BIM iş akışını tanımlıyor; İstanbul Havalimanı, Üçüncü Köprü, şehir hastaneleri gibi büyük projeler tamamen BIM tabanlı yürüdü.

Mimari BIM ailesinde üç ana oyuncu var:

• Revit (Autodesk): Türkiye'de en yaygın BIM yazılımı. AVM, hastane, otel, gökdelen projelerinde standart. Aile (family) editörü ile özelleştirilebilir kütüphane, paylaşımlı koordinasyon (worksharing), Navisworks ile çakışma kontrolü tam entegre.
• ArchiCAD (Graphisoft): Macaristan kökenli, Avrupa'da yaygın. Türkiye'de butik ve orta ölçek mimari ofislerin tercihi. Daha sezgisel arayüz, GDL ile kütüphane yazımı, Twinmotion ile direkt entegrasyon.
• Allplan (Nemetschek), Vectorworks: Allplan Almanya'daki büyük inşaat firmalarının tercihi; Türkiye'de seyrek. Vectorworks iç mimari ve peyzaj odaklı, Mac dünyasında güçlü.

Mimari BIM iş akışında SketchUp ve Twinmotion da masada olur — konsept aşamasında SketchUp ile hızlı kütle modeli, sunum için SketchUp eğitim programı üzerinden push-pull mantığını öğrenmek BIM'e geçişten önce mantıklı bir adımdır. Render tarafında Enscape ve Twinmotion gerçek zamanlı çözümleri sunarken V-Ray ve Corona yarışma görselleri için tercih edilir.

Mekanik 3D'de Sektör Hangi Yazılımı Dayatır?

Mekanik tasarım, mimariden farklı bir mantık üzerine kurulu. Mimaride duvar-kapı-pencere nesneleri varken mekanikte parça-montaj-kısıt ilişkisi var. Bir kolu döndürdüğünüzde tüm montaj parametrik kısıtlara göre hareket eder. Bu yaklaşıma "parametrik feature-based modelleme" denir; 1995'te SolidWorks'ün piyasaya çıkışıyla yaygınlaştı.

Türk mekanik sektöründeki ana oyuncular ve tercih edildikleri yerler:

• SolidWorks (Dassault Systèmes): Bursa, Kocaeli, Konya'daki orta ölçekli makine imalatı, kalıpçılık, sac metal, plastik enjeksiyon firmalarının çoğunluğu SolidWorks ile çalışır. Yıllık abonelik yaklaşık 40-50 bin TL; perpetual lisans yaklaşık 130-150 bin TL. SolidWorks eğitimi mekanik mühendisliğe giriş için en yaygın somut adımdır.
• CATIA (Dassault Systèmes): Aynı şirketin üst-uç ürünü. Türk otomotiv ana sanayinde, savunma ve havacılık sektöründe fiili standart. Binlerce parçalı uçak gövdesi, otomobil karoseri tasarımı CATIA üzerinde döner.
• Inventor (Autodesk): AutoCAD ile aynı ekosistemde; DWG-DWF entegrasyonu doğal. Orta ölçekli makine ve tesis tasarımında tercih edilir.
• Creo (PTC): Otomotiv yan sanayinde ve elektromekanik tasarımda kullanılır. Eski adı Pro/ENGINEER; köklü endüstriyel geçmişe sahip.
• Siemens NX, Solid Edge: Üst-uç PLM odaklı çözümler. Türkiye'de büyük üreticiler ve havacılık firmaları seçer.
• Fusion 360 (Autodesk): Bulut tabanlı, modern bir ürün. Yıllık geliri 1.000 USD altındaki bireysel kullanıcı ve öğrenciler için ücretsiz. CAM entegrasyonu güçlü; küçük atölyeler ve maker'lar için pratik.
• Onshape (PTC): Tamamen tarayıcı tabanlı bulut CAD. Lisans yönetimi ve uzaktan ekip için cazip.

Mekanik tarafta seçim genelde kişisel tercih değil, sektörel dayatmadır. Bir Bursa otomotiv yan sanayi firması Toyota ya da Ford'a tedarikçi olduğunda, ana sanayinin format dayatması SolidWorks ya da CATIA olur — başka seçenek yoktur. TS EN ISO 9001 ve IATF 16949 kalite belgeli firmaların büyük çoğunluğu CAD yazılımını ana sanayinin onay listesinden seçer.

GIS, Altyapı ve İnşaat Mühendisliği

CAD'in koordinatlı tarafı — yani harita, kadastro, ulaşım, altyapı — kendi içinde bambaşka bir disiplin. Bu tarafta ana oyuncular CBS (Coğrafi Bilgi Sistemi) ailesinden gelir.

• ArcGIS Pro (Esri): Belediyeler, devlet daireleri, mühendislik müşavirlik firmalarının vazgeçilmezi. İstanbul, Ankara, İzmir büyükşehir belediyelerinin altyapı, ulaşım, çevre birimleri ArcGIS Pro üzerinde döner. Kadastro Müdürlükleri ve Tapu İdareleri de bu ekosistemde.
• AutoCAD Map 3D: AutoCAD'in CBS uzantısı. DWG dosyasını koordinatlı veriyle birleştirir; altyapı planlama için yaygın.
• MicroStation (Bentley): Karayolu, demiryolu, tünel projelerinde tercih edilen kapsamlı altyapı CAD'i. Türkiye'de Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) projelerinde sık görülür.
• QGIS: Açık kaynak. ArcGIS'in ücretsiz alternatifi. Üniversite araştırma projelerinde ve bütçe sıkıntısı olan birimlerde yaygın.
• Civil 3D (Autodesk): Yol, kavşak, drenaj, vaziyet planı tasarımı için karayolu ve şehircilik mühendislerinin aracı.

İnşaat mühendisliği tarafında yapısal analiz CAD'i ayrı bir aile: SAP2000 ve ETABS (CSI), STA4CAD, IDEA StatiCa. Bu yazılımlar binayı çizmekten çok hesaplar; deprem yönetmeliği (TBDY 2018) uyumlu statik analiz, dinamik analiz, çelik ve betonarme boyutlandırma. Çelik konstrüksiyon detayında Tekla Structures Türkiye'de stadyum, fabrika, yüksek yapı projelerinde sektör standardıdır.

Elektrik ve Elektronik CAD

Elektrik mühendisi pano şeması çizerken, elektronik mühendisi PCB tasarımı yaparken kullandığı yazılımlar başka bir aile. Mimari ofisin tesisat planları AutoCAD'de kalsa da, asıl elektrik tasarımı ECAD üzerinde döner.

• EPLAN Electric P8: Almanya kökenli, endüstriyel elektrik tasarımda dünya standardı. Türkiye'de otomasyon firmalarında, OSB'lerdeki büyük üreticilerde yaygın. Şema, kablo listesi, kablo kanalı planlama, montaj çizimi tek entegre paketten çıkar.
• AutoCAD Electrical: AutoCAD üzerine kurulu elektrik şema modülü. Standart sembol kütüphanesi, otomatik etiketleme, kablo listesi raporu içerir.
• Altium Designer: PCB tasarımının üst-uç çözümü. Çok katmanlı kart, yüksek hızlı tasarım, simülasyon ve üretim çıktısı entegre. Türkiye'de savunma sanayi ve elektronik üreticilerinde yaygın.
• KiCad: Açık kaynak PCB tasarım. Son yıllarda profesyonel kaliteye ulaştı; bağımsız geliştiriciler ve küçük donanım stüdyoları için cazip.
• Autodesk Fusion Electronics (eski Eagle): Hobi ve maker tarafında yaygın; bağımsız donanım üreticilerinde kullanılır.

Elektrik CAD'i mekaniğe göre daha düşük öğrenme eşiğine sahip görünür ama yanıltıcı — kablo numaralandırma, sembol standartları (IEC 60617, NEMA), pano üretim dokümantasyonu detayları ciddi disiplin gerektirir. Türk standardizasyon kurumu TSE'nin yayınladığı TS EN 81346 (referans sistem standardı) gibi normlar elektrik şemasının nasıl etiketleneceğini belirler.

Açık Kaynak ve Ücretsiz CAD

Lisans bütçesi olmayan bireyler, küçük atölyeler ve eğitim kurumları için açık kaynak CAD tarafı son 10 yılda olgunlaştı. Hepsi GNU GPL ya da benzer lisansla geliyor; ticari kullanım dahil ücretsiz.

• FreeCAD: Parametrik 3D CAD. SolidWorks alternatifi; mekanik tasarım için yeterli temel özellikler. Sketcher, Part Design, Assembly workbench'leri olgun. Üniversite öğrencileri ve maker'lar için yaygın.
• LibreCAD: 2D çizim için açık kaynak. AutoCAD'in 2D özelliklerinin ücretsiz alternatifi. Basit pafta ve detay için yeterli.
• OpenSCAD: Kod yazarak 3D model üretimi. Geleneksel arayüz yok; scripting yaklaşımlı CAD. 3D yazıcı kullanıcılarının ve makinist tipinde düşünenlerin tercih ettiği bir araç.
• QCAD: 2D çizim için ücretsiz Community sürüm + ücretli Professional sürüm. Linux kullanıcılarında yaygın.
• Blender: Aslında CAD değil, 3D modelleme/animasyon — ama subdivision modeling, sculpting ve görselleştirme için açık kaynak tarafının amiral gemisi.
• Tinkercad: Tarayıcı tabanlı, eğitim için. MEB ortaokul ve lise STEM atölyelerinde, 3D yazıcı projelerinde sıklıkla kullanılır.

MEB mesleki teknik eğitim okullarında Endüstriyel Otomasyon Teknolojileri ve Makine bölümleri öğrencilere SolidWorks öğretirken, son yıllarda FreeCAD alternatiflerine de yer veriliyor. Üniversite mühendislik müfredatında öğrenci lisansları çoğunlukla bedava olduğu için bütçe sorunu mezuniyete kadar ertelenir; iş hayatına geçince gerçek lisans bedeli devreye girer ve bu noktada açık kaynak araçlarını bilmek freelance çalışacaklara avantaj sağlar.

Türkiye'de Bütçe ve Lisans Manzarası Nasıl?

Aşağıdaki tablo Türkiye'deki güncel kur seviyesinde yaklaşık değerlerdir; kampanyalar, çoklu lisans indirimleri ve eğitim sürümleri rakamları değiştirir.

Türkiye'deki orta ölçekli mimari ofis yıllık 300-600 bin TL yazılım bütçesi ayırır: Revit ana, AutoCAD detay, Enscape render, Navisworks koordinasyon. Mekanik atölye SolidWorks tek aboneliğiyle yürütebilir. Tek başına çalışan bir freelance mimar için SketchUp Pro + Twinmotion + BricsCAD üçlüsü 35-40 bin TL'ye iner, butik ölçek projeler için yeterlidir.

Dosya Formatları ve Programlar Arası Geçiş

Tek yazılımla yaşayan ofis yok. Bir projede 3-5 farklı yazılım kullanılıyorsa o kadar dosya formatı dolaşıyor demektir. Format hakimiyeti olmadan bu zincirde kayıp kaçınılmazdır.

Pratik kural: DWG kamu teslimi için, IFC BIM koordinasyonu için, STEP mekanik transferi için, SHP coğrafi veri için, STL 3D yazıcı için, FBX render pipeline için kullanılır. Her dönüşüm tek yönlüdür ve bilgi kaybı içerir — orijinal native dosya her zaman saklanır.

Türkiye'de Öğrenme Yol Haritası Nasıl Çizilir?

Bir mimar adayının, makine mühendisi adayının ve elektrik mühendisi adayının yol haritaları aynı değil. Ama hepsinin ortak bir 2D başlangıç noktası var: AutoCAD ya da muadili. Burada katman, ölçek, plot, ölçü zinciri mantığı oturmadan 3D'ye geçmek ileride pafta hatalarıyla geri döner.

1. 1-3. ay — 2D temel: AutoCAD veya BricsCAD. Çizgi, ofset, trim, layer, dimension. _LINE, _OFFSET, _TRIM, CTRL+S refleks olmadan ileri geçmek zor.
2. 4-6. ay — 3D giriş: Mimari hedefliyorsa SketchUp; mekanikse SolidWorks; elektrik tarafa girecekse AutoCAD Electrical'ın temel şema modülü.
3. 7-12. ay — Sektörel ana yazılım: Mimar için Revit veya ArchiCAD, makine mühendisi için SolidWorks ya da Inventor, inşaat mühendisi için Tekla + SAP2000/ETABS, elektrik mühendisi için EPLAN ya da Altium, harita/şehirci için ArcGIS Pro.
4. 13+. ay — Tamamlayıcı araçlar: Render için Twinmotion/Enscape/V-Ray, koordinasyon için Navisworks, planlama için MS Project veya Primavera, hesap için MATLAB ya da disipline özgü çözücüler.

Üniversite mühendislik müfredatında 3D çizim genelde birinci ve ikinci sınıfta görülür; mimarlık fakültelerinde stüdyo derslerine paralel anlatılır. Müfredattan çıkıp profesyonel hayatta verimli olmak için kişisel pratik şart — üniversite öğrenci lisansı bittikten sonra iş hayatında çalışırken bilmediğin yazılımı 3 ay içinde oturtmak zorunda kalırsın. Bu sebeple birden fazla CAD ailesinde temel seviye bilgi sahibi olmak (mimari + mekanik temel ya da mekanik + elektrik temel) Türk iş piyasasında belirgin avantaj sağlar.

CAD programları dünyası geniş ama anahtar soru her zaman aynı: hangi işi yapacaksın? Soruyu doğru sorduğunda kısa listede genelde iki-üç yazılım kalır ve seçim kendiliğinden yapılır. Sektör dayatması, bütçe, ekip büyüklüğü ve proje karmaşıklığı dördü birlikte düşünüldüğünde doğru kombinasyon ortaya çıkar — ve bu kombinasyon yıllar boyunca üstüne yeni araçlar eklenerek genişler. AutoCAD'i yıllarca kullanmış bir mimar 2026'da Revit'e geçiyor; Bursa'daki bir kalıpçı SolidWorks'ten Fusion 360'a deniyor; bir elektrik mühendisi EPLAN öğrenmek için kurs arıyor. Doğru cevap statik değil, kariyer akışına göre değişir.